Wielkanoc

0
33

Historia Świąt Wielkiej Nocy jest dosyć zawiła, podobnie jak termin ich obchodzenia. Spory jest również związek tych Świąt z elementami ludowymi i pogańskimi.

Święta Wielkanocne z celebrą przybliżoną do obecnej ukształtowały się w IV wieku. Potem papieże reformowali liturgię, a do tradycji weszło też wiele zwyczajów ludowych oraz pogańskich. To najważniejsze dla katolików święta

Wielkanoc jest najstarszym świętem chrześcijańskim. Podczas soboru nicejskiego w 325 roku po raz pierwszy ustalono, jak obliczać daty związane ze zmartwychwstaniem Jezusa.
Wcześniej było to kwestią sporną, która dzieliła Kościół. Problemem przy ustaleniu daty Wielkanocy była bowiem różnica w dacie ukrzyżowania Chrystusa podana w Ewangeliach synoptycznych (św. Marka, św. Mateusza i św. Łukasza) i w Ewangelii św. Jana. Różnica ta wynikała z żydowskiego systemu liczenia dnia – od zachodu do zachodu słońca. Powstała więc kwestia, jak traktować wieczór 14. miesiąca Nisan/nizan (miesiąc w kalendarzu żydowskim przypadający na marzec-kwiecień).  Kościoły wschodnie opowiedziały się za dniem 14.,  zachodnie za 15. Kwestia ta została w końcu rozstrzygnięta na pierwszym soborze ekumenicznym w Nicei (Turcja) w 325 r., gdzie przyjęto oficjalnie datę 15.

Zgodnie z kalendarzem żydowskim i przekazami Ewangelii, Chrystus został ukrzyżowany 14. Nisan, a zmartwychwstał w niedzielę po 14. Nisan. Praktykę tę przyjął Kościół w Małej Azji za św. Janem Apostołem i obchodził uroczystości wielkanocne w dwa dni po 14. Nisan. Zwolenników takiego terminu Świąt Wielkanocnych nazywano kwartodecymanami.

Zgodnie z praktyką Kościoła na Zachodzie uroczystości wielkanocne obchodzono natomiast w niedzielę po 14. Nisan, natomiast pamiątka po śmierci Chrystusa była czczona w piątek przed niedzielą. Dodatkowo Kościoły małoazjatyckie uwzględniając dogmatyczny punkt widzenia, obchodziły dzień śmierci Chrystusa jako dzień radości – odkupienia, natomiast  Zachód akcentował historyczny punkt widzenia i obchodził dzień śmierci Chrystusa jako dzień żałoby, smutku, postu.

Ostatecznie podczas soboru nicejskiego ustalono, że data Wielkiej Nocy będzie przypadała na Niedzielę następującą po pierwszej wiosennej pełni Księżyca (tzw. paschalna pełnia Księżyca), przypadającej po 21 marca. Oznacza to, że Wielkanoc wypada pomiędzy 22 marca a 25 kwietnia (włącznie) dla Kościoła rzymskokatolickiego. Daty kościelnej pełni Księżyca zostały wyznaczone i stabelaryzowane podczas soboru, lecz Kościelna pełnia Księżyca różni się od astronomicznej.
Wielkanoc stała się więc świętem ruchomym, do którego przyporządkowywano święta przed nimi oraz zaraz po nich – Popielec, Wielki Post, Wniebowstąpienie Pańskie, Zesłanie Ducha Świętego czy Boże Ciało.

Kolejne zmiany nastąpiły po oficjalnym ustanowieniu kalendarza gregoriańskiego w 1582 roku. Kościele prawosławnym, w którym obowiązuje kalendarz juliański, nadal praktykuje się Wielkanoc w starym porządku (ze względu na niedokładność kalendarza juliańskiego istnieje przesunięcie względem rzeczywistej daty wiosennej równonocy, które aktualnie wynosi 13 dni).

Obecnie więc istnieje rozbieżność odnośnie dnia Wielkanocy. Protestanci i rzymscy Katolicy datują Wielkanoc wspólnie, a wschodni Kościół Prawosławny, w wyniku różnych metod obliczeń może świętować w dniu odległym nawet do pięciu tygodni od dnia przyjętego przez kościoły zachodnie. W ostatnich latach podjęto jednak działania ku jedności Chrześcijan w celu ujednolicenia daty obchodzenia tego Święta.

Niektóre wyznania chrześcijańskie nie obchodzą świąt Wielkanocy – Świadkowie Jehowy, Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa czy Odrodzony Kościół Boży.

Elementy ludowe i pogańskie

Wiele wielkanocnych celebracji wywodzi się ze źródeł pogańskich, a samo słowo “Wielkanoc” nie jest biblijne, lecz adoptowane przez Kościół z pogaństwa.

Angielski wyraz Wielkanoc i niemiecki wyraz Ostern pochodzą ze wspólnego źródłosłowu (Eostur, Eastur, Ostara, Ostar), który oznacza sezon powstawania (wzrostu) słońca, sezon nowego narodzenia. Wyraz ten był używany kiedyś dla oznaczenia wiosennego Święta Nowego Życia. Podobnego rdzenia można doszukać się w nazwie miejsca, w którym słońce wschodzi (Ang. East, Niem. Ost), a angielski wyraz Wielkanoc (Easter) oryginalnie oznacza celebrację wiosennego słońca, które ma swoje narodzenie na wschodzie i przynosi na ziemię nowe życie.

Zgodnie z innym poglądem, wyrażonym przez angielskiego historyka Bodego, wyraz wywodzi się od “Eastre” germańskiej boginki wiosny, której w kwietniu składano ofiary.

Zgodnie z Encyklopedycznym Słownikiem Religii zwyczaj wielkanocnych jajek może być bazowany albo na (Indoeuropejskim) kulcie starożytnej żyzności, albo też na fakcie, że niektórzy wcześni Chrystianie powstrzymywali się od spożywania jajek podczas Wielkiego Postu. Królik natomiast ze względu na spory wskaźnik reprodukcji jest przedchrześcijańskim reprezentantem płodności. Z obchodami Świąt Wielkiej Nocy wiąże się także zwyczaje ludowe, a niektóre z nich wywodzą się jeszcze z czasów starosłowiańskich i łączą się z wielkim świętem Jarego (Jare Gody).

W drugi Dzień Świąt Wielkanocnych od dawna praktykowano oblewanie innych wodą. Zwyczaj ten należy do różnych kultur i ma prastare pogańskie korzenie. Informacje na ten temat przedstawimy w oddzielnym artykule.

Kiedy powinna być Msza Rezurekcyjna?

W 1956 roku, papież Pius XII postanowił i polecił wszystkim wierzącym na całym świecie odprawiać rezurekcję w Noc Wielkiej Niedzieli. Nie wolno jej jednak zacząć przed zachodem słońca w Wielką Sobotę, a powinna się zakończyć przed wschodem słońca w niedzielę.

Sobór Watykański II w dniu 4 grudnia 1963 roku uchwala Konstytucje o Liturgii, nowy kalendarz liturgiczny i nowe księgi liturgiczny, w tym mszał, w którym można przeczytać: “Zgodnie z bardzo dawną tradycją, ta noc powinna być czuwaniem na cześć Pana. (…) Wszystkie obrzędy Wigilii Paschalnej odbywają się w nocy: nie wolno ich rozpocząć, zanim nie zapadnie noc, a należy je skończyć przed świtem niedzieli”.

Podczas konferencji Episkopatu Polski w 1972 roku powstały jednak wytyczne (podpisane przez  kardynała Stefana Wyszyńskiego, prymasa Polski) odnoszące się do nabożeństw, zawarte w Konstytucji o Liturgii Świętej. Można tam przeczytać że “Sobór Watykański Drugi, dokonując odnowy liturgii, polecił zachować zdrową tradycję, a nowości wprowadzać tylko wtedy, gdy tego wymaga prawdziwe i niewątpliwe dobro Kościoła, z zastrzeżeniem jednak, aby formy nowe wyrastały niejako organicznie z form już istniejących”.

W kilku polskich archidiecezjach (Wrocław, Tarnów, Szczecin) biskupi zdecydowali mimo tego zarządzenia, by rezurekcja odbywała się zgodnie z zaleceniami soboru, a w niektórych parafiach o terminie rezurekcji decydowało nawet głosowanie parafian!

Liturgicznie procesja rezurekcyjna powinna się więc odbywać po liturgii Wielkiej Soboty, ale zgodnie z tradycją polskiego Kościoła uroczysta procesja w większości parafii odbywa się w niedzielny poranek Wielkanocny.

Koszyk wielkanocny

W każdym koszyku wielkanocnym musi być baranek. Jest to najbardziej znamienny symbol Wielkanocy. Zgodnie z tradycją że w koszyku wielkanocnym powinno być przynajmniej 8 produktów, a ich poświęcenie ma zapewnić spożywającym zdrowie, pomyślność, siłę i dostatek.

Zawartość koszyka i symbolika:
– Baranek – jest symbolem posłusznego Chrystusa, przezwyciężenia zła i odkupienia grzeszników
– Jajko – symbol początku nowego i odradzającego życia, symbol triumfu życia nad śmiercią.
– Chleb – wkładany do koszyczka, aby zapewnić dobrobyt i pomyślność symbolizuje Chrystusa będącego chlebem życia dla chrześcijan.
– Wędlina, kiełbasa, szynka – symbolizuje zdrowie, dostatek materialny i płodność.
– Chrzan – jest symbolem pokazania goryczy męki Chrystusa; symbolizuje także siłę fizyczną i zdrowie.
– Sól – symbolizuje oczyszczenie, prostotę i prawdę, odstrasza także przed złem i chroni przed zepsuciem.
– Słodka babka i ciasta – symbolizują umiejętności i doskonałości
– Bukszpan – jest symbolem świata, przyrody
– Zajączek – symbolizuje wiosnę i życie.
– Ser –  jest symbolem przyjaźni i związku człowieka z przyrodą (zwierzętami).

Redakcja JakaWiara

 

 

Partnerzy:

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here